Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Kitap, Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlandı.

Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçlerindeki rolü de ele alınıyor. Kültürel miras araştırmacıları, müze yöneticileri, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları ve kamu politikaları alanında çalışanlar için bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Uluslararası İş Birliğinin Ürünü

Eser, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi amaçlayan proje kapsamında hazırlanan çalışmaya uluslararası araştırmacılar ve farklı disiplinlerden uzmanlar katkı sundu. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getirildi.

Teknoloji ve Kapsayıcı Deneyimler

Kitapta kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, kültür kurumlarında katılım ve dijital hikâye anlatıcılığı gibi konular inceleniyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımları, oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına yönelik örnekler değerlendiriliyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim ve kapsayıcı müze politikaları da ele alınıyor.

Eserin ortaya koyduğu temel yaklaşım, kapsayıcılığın yalnızca binaların fiziksel özellikleriyle değil; ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar, dijital içerikler ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiğiyle de ilişkili olduğu yönünde.

“Erişim Tek Başına Yeterli Değil”

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin, öğrenmenin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçlendiğini belirtiyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak erişimin tek başına kapsayıcılığı sağlamadığını vurguluyor. Çınar’a göre bireyin bir müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor. Dijital teknolojilerin, yapay zekânın, sanal ve artırılmış gerçekliğin ve çok duyulu arayüzlerin erişimi genişletebileceğini belirten Çınar, teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını ve değerinin nasıl tasarlandığına, hangi deneyimleri temsil ettiğine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlı olduğunu ifade ediyor.